Na czym polega idea otwartej nauki: OpenScience Project

- autor: tsissput

Ruch otwartej nauki jest to ruch społeczny, działający na rzecz otwarcia nauki, a szczególnie wolnego, darmowego dostępu do wyników badań i publikacji naukowych. Optuje on także za otwartym dostępem do surowych danych badawczych, otwartym modelem prowadzenia badań oraz wykorzystaniem w sferze nauki nowych form komunikacji sieciowej – tak zwaną Naukę 2.0.

Micheal Nielsen wielki orędownik ruchu otwartej nauki, na konferencji TEDxWaterloo przedstawił początki tej idei w latach 90 ubiegłego wieku, w projekcie poznawania ludzkiego genomu. W ramach projektu stworzono strony internetowe, na których biolodzy mogli umieszczać wyniki swoich prac i dzielić je z innymi naukowcami. Przykładem takiej strony może być GenBank. Bez współpracy wielu naukowców nie można by dzisiaj uznać tego projektu za wielki sukces.

Innym udanym zastosowania otwartej nauki był projekt matematyczny Polymath stworzony przez Timothy’ego Gowersa. Projekt ten powstał jako odpowiedź na pytanie: czy masowa współpraca w dziedzinie matematyki jest możliwa?, korzystając z mechanizmu komentarzy blogu dla stworzenia przestrzeni do współpracy w sformułowania nowego kombinatorycznego dowodu dla teorii Halesa-Jewetta. Dzięki pracy 40 osób po 7 tygodniach Gowers ogłosił, że problem został „prawdopodobnie rozwiązany”. Sukces projektu Polymath doprowadził do napisania i opublikowania przynajmniej dwóch nowych prac naukowych.

Jednak nie wszystkie projekty stworzone w duchu otwartej nauki były tak udane. W Internecie można znaleźć wiele prób stworzenia naukowych wyspecjalizowanych odpowiedników Wikipedii, obecnie wymarłych, gdyż nie znalazło się dostatecznie dużo osób, które wniosły by nich swój wkład w postaci napisania artykułów. Podobnie sprawa wyglądała w przypadku tworzenia naukowych sieci społecznościowych na kształt Facebooka, w których naukowcy mogliby się wymieniać pomysłami, danymi czy kodem. Mimo, iż pomysł wydawał się bardzo dobry, takie sieci z reguły świeciły pustkami.

Dlaczego te obiecujące pomysły zawiodły?

Obecnie pracę większości naukowców można określić jako tworzenie „zamkniętej” nauki. Produktywność naukowców jest mierzona liczbą prac publikowanych w renomowanych czasopismach, a znaczenie prac naukowych jest określane liczbą ich cytowań. Obie te miary pomagają ustalić zasady finansowania i kryteria awansu w większości instytucji, natomiast wdrażanie otwartej nauki jest dla tych miar szkodliwe. Czas spędzony na przygotowanie kodu programów do wydania lub pisanie postów na blogu jest uważany za stracony czas, w którym można było napisać artykuł do czasopisma lub rozprawę naukową.

Dlaczego w takim razie projekty takie jak Polymath odniosły sukces, co je różniło od nieudanych projektów?

Tajemnicą ich sukcesu było to, że mimo wykorzystania niekonwencjonalnych środków w celu rozwiązania problemów, czyli współpracy wielu osób, wykorzystania możliwości otwartej nauki, ostatecznie osiągały one konwencjonalne zakończenie w postaci opublikowania prac naukowych.

Michael Nielsen zdefiniował także nieformalną definicję otwartej nauki:

Idea otwartej nauki głosi, że wiedza naukowa z wszystkich dziedzin powinna być otwarcie dzielona z innymi tak szybko jak staje się stosowalna w procesie odkrywania.

Idei otwartej nauki przyświecają cztery podstawowe cele:

  • Przejrzystość metod eksperymentalnych, obserwacji i gromadzenia danych.
  • Publiczna dostępność i możliwość ponownego wykorzystanie danych naukowych.
  • Publiczna przystępność i przejrzystość komunikacji pomiędzy naukowcami.
  • Użycie webowych narzędzi w celu ułatwienia naukowej współpracy.

Idea otwartej nauki może być realizowane poprzez:

  • tworzenie i rozbudowywanie narzędzi wspomagających otwartość w nauce;
  • zwiększanie dostępności zasobów naukowych – publikacji, zbierania danych, materiałów dydaktycznych itd.;
  • ujednolicenie systemu dostępu do wiedzy naukowej poprzez integrację i ujednolicanie rozproszonych zbiorów;
  • promowanie otwartych form dystrybucji wiedzy;
  • wypracowanie i wprowadzanie rozwiązań systemowych na rzecz otwartej nauki.

Jednym ze sztandarowych projektów ruchu otwartej nauki jest Projekt OpenScience, który został stworzony w celu pisania i wypuszczania wolnego oprogramowania naukowego Open Source. Na stronie projektu znajduje się repozytorium linków do oprogramowania z różnych dziedzin wiedzy oraz blog kierownika projektu Dana Gezeltera. Większość prac badaczy zależy od posiadania odpowiednich narzędzi do analizy danych doświadczalnych oraz interakcji z modelami teoretycznymi. Wydajne komputery są obecnie na tyle tanie, że znaczna moc obliczeniowa jest w zasięgu wielu ludzi. Brakującym elementem jest oprogramowanie, dlatego głównym celem Projektu OpenScience jest udostępnienie narzędzi, które pozwolą naukowcom wybrać pomiędzy modelami i zrozumieć swoje obserwacje.

Obecnie istnieje 6 powiązanych projektów z Projektem OpenScience:

  • Zbieranie linków i zapewnienie miejsca dla przechowywania projektów oprogramowania naukowego Open Source.
  • Orędownictwo na rzecz rozproszonego modelu badań naukowych.
  • OpenMD otwarta implementacja programu do dynamiki molekularnej do użytku w przemyśle chemicznym i symulacjach biochemicznych.
  • Jmol Open Source’owy oparta na Java/Swing przeglądarka do dynamiki molekularnej.
  • JChemPaint Open Source’owy oparty na Java/Swing edytor struktury molekularnej.
  • LinkViewer Open Source’owa kolekcja skryptów powłoki, plików html, PHP3 odpowiedzialna za zarządzanie hierarchicznymi drzewami linków.

Warto sobie zadać pytanie jak wygląda ruch otwartej nauki w Polsce?

Najaktywniejszym ośrodkiem w Polsce działającym na rzecz otwartej nauki jest Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego (ICM UW).
ICM UW jest zaangażowane w m. in. następujące projekty związane z otwartą nauką:

Platforma Yadda

  • Repozytorium Yadda. Repozytorium gromadzące różnorodne cyfrowe zasoby naukowe (kolekcje Elsievier Science, BazTech, BazHum, AGRO, Biblioteka Wirtualna Matematyki) we wspólnym, zintegrowanym systemie, działającym na platformie YADDA.
  • Oprogramowanie Yadda. Informacje o systemie YADDA i programie DeskLight.

Polskie bazy danych

  • Baza BazTech. Bibliograficzno – abstraktowa baza danych rejestrująca artykuły z polskich czasopism z zakresu nauk technicznych oraz z wybranych czasopism z zakresu nauk ścisłych i ochrony środowiska.
  • Baza BazHum. Bibliograficzna baza danych zawartości polskich czasopism z zakresu nauk humanistycznych i społecznych.
  • Baza Agro. Bibliograficzna baza danych rejestrująca artykuły z polskich czasopism z zakresu nauk przyrodniczych, rolniczych i technicznych.
  • Polish Scientific Journal Contents. Bibliograficzno – abstraktowa baza danych rejestrująca artykuły z polskich czasopism naukowych z z zakresu nauk przyrodniczych.
  • The Central European Journal of Social Sciences and Humanities. Elektroniczne czasopismo publikujące angielskie streszczenia artykułów i rozpraw z czasopism z zakresu nauk społecznych i humanistycznych, wydawanych w Europie Środkowej.

Zasoby pełnotekstowe

  • Zasoby polskie ICM. Kolekcja wybranych książek z zakresu humanistyki i nauk społecznych, zdigitalizowana w roku 2007.
  • Otwórz książkę. Cyfrowa kolekcja współczesnych książek naukowych, udostępnionych przez autorów na licencjach Creative Commons.
  • BWN – Kolekcja nauk przyrodniczych. Pełnotekstowa baza danych, przechowująca artykuły z polskich czasopism naukowych z zakresu nauk przyrodniczych.
  • Biblioteka Wirtualna Matematyki. Pełnotekstowa baza danych, przechowująca bieżące i archiwalne artykuły z polskich czasopism matematycznych.
  • Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego. „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” w wersji elektronicznej, z możliwością przeszukiwania pełnego tekstu.

Michael Faraday dał kiedyś swojemu młodszemu koledze radę: „Pracuj. Kończ. Publikuj” (ang. „Work.” Finish. Publish.”). Ta rada musi zmieniona, nie powinno wystarczać aby tylko opublikować swoją pracę. Jeśli chcemy aby idea otwartej nauki rozkwitła, powinno się zwiększyć oczekiwania do „Pracuj. Kończ. Publikuj. Wydawaj.” (ang. „Work. Finish. Publish. Release.”). Badania nie powinny być uznane za zakończone jeśli dane i metadane nie zostaną umieszczone w sieci dla użytku innych osób oraz jeśli kod nie zostanie odpowiednio udokumentowany i udostępniony a także dopóki komentarze nie zaczną się pojawiać na blogu ogłaszającym prace naukową. Jeśli ogólne oczekiwania co do znaczenia frazy: zakończyć projekt zostaną podniesione do tego poziomu, to społeczność naukowców zacznie wykonywać te czynności jako oczywiste.

Autor: Zbigniew Grudziński (84801)

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: