Socjometria

- autor: tsissput

Socjometria zajmuje ważne miejsce w historii analizy sieci społecznych. Po pracach Émile’a Durkheima i Ferdinanda Tönniesa (koniec XIX w.) oraz Georga Simmela (początek XX w.) w latach 30. XX wieku pojawiły się trzy główne tradycje w tej dziedzinie. Jedną z nich jest właśnie socjometria (z łac. socius – biorący udział i metrum – miara), zwana też metodą socjometryczną – kierunek współczesnej socjologii zapoczątkowany przez Jacoba Levy’ego Moreno. Ten psychiatra i psychosocjolog rozpoczął wtedy systematyczny zapis i analizę społecznych interakcji w małych grupach (zwłaszcza klasach szkolnych i zespołach pracowniczych).

Badania socjometryczne mają na celu poznanie nieformalnej struktury społecznej grupy: układu utworzonych spontanicznie podgrup, pozycji zajmowanych w grupie przez jej członków, ich powiązań i wzajemnych postaw.

Socjometria znalazła zastosowania m.in. w pedagogice, psychologii i zarządzaniu – stanowi ona narzędzie pozwalające na bliższe poznanie społecznego charakteru danej zbiorowości. Znawca metody socjometrycznej, pedagog Sven Åke Ingvar Bjerstedt, określił ją jako „ilościowe badanie stosunków międzyludzkich w aspekcie faworyzowania, obojętności i odrzucenia w określonej sytuacji wyboru”.

Wybory i co z nich wynika
Socjometria jest oparta na fakcie, że ludzie w relacjach międzyludzkich dokonują wyborów. Dokonują ich zawsze, kiedy się spotykają: gdzie usiąść lub stanąć, kto jest postrzegany jako przyjazny a kto nie itd. Według Moreno, wybory są podstawowymi faktami we wszystkich ludzkich relacjach, wybory ludzi i wybory rzeczy. To nieistotne czy motywacje są znane wybierającemu czy nie; to nieistotne, czy wybory są nieartykułowane, czy bardzo ekspresywne, czy racjonalne czy nieracjonalne. Nie wymagają one żadnego szczególnego usprawiedliwienia, dopóki są spontaniczne i prawdziwe dla wybierającego.

Wybory są zawsze dokonywane na podstawie jakichś kryteriów. Mogą one być subiektywne, jak np. pierwsze wrażenie lubienia bądź nielubienia danej osoby, lub bardziej obiektywne i świadome, jak np. wiedza, że dana osoba posiada (lub nie) umiejętności niezbędne do wykonania zadania. Z tych wyborów wyłania się sieć powiązań między członkami grupy.

Test socjometryczny
Badanie za pomocą testu socjometrycznego polega na tym, że osobom badanym poleca się wybrać spośród członków grupy te osoby, z którymi chciałyby mieć do czynienia w różnych sytuacjach (np. siedzieć razem w ławce, pracować w grupie, mieszkać w pokoju podczas wycieczki). Rzadziej prosi się badane osoby o dokonanie wyborów negatywnych (np. z kim nie chcą współpracować). Niekiedy badani są proszeni o uzasadnienie tych wyborów. Dane w ten sposób pozyskane dostarczają informacji o ich systemie wartości i postawach.
Test socjometryczny zazwyczaj zawiera nie więcej niż pięć pytań. Możliwość wyborów również można ograniczyć np. do 2 lub do 5 i poprosić badanych o ustawienie odpowiedzi w kolejności od najbardziej odpowiadającej kryterium danego pytania.

Przykład: badania socjometryczne zastosowane do wyboru samorządu klasowego

Uczniom zadano sześć pytań:
1. Kto spośród uczniów Twojej klasy mógłby reprezentować szkołę na spotkaniu z Prezydentem RP?
2. Kogo spośród uczniów Twojej klasy nie zaprosiłbyś na spotkanie z ważną osobistością?
3. Komu z klasy pożyczyłbyś dużą sumę pieniędzy?
4. Komu z klasy nie pożyczyłbyś żadnych pieniędzy?
5. Kto spośród uczniów klasy mógłby w przyszłości otwierać i zamykać Twój sklep?
6. Kto Twoim zdaniem jest w klasie najbardziej niepunktualny?

Aby metoda socjometryczna była skuteczna i spełniała swoje cele, powinna być zastosowana do grupy zamkniętej, której członkowie dobrze się znają (np. klasa, drużyna, zespół pracowników). Odradza się stosowanie badań w grupie, w której zachodzą gwałtowne zmiany i przetasowania układów. Należy dokładnie określić kryteria, według których badani mają dokonać wyboru lub oceny innych członków grupy. Powinno się im zapewnić tajność podczas wypełniania testu i poufność rezultatów. Ważna jest też stuprocentowa obecność członków grupy podczas badania.

Do zalet metody socjometrycznej należą: prostota i krótki czas przeprowadzania badań oraz bogactwo pozyskanych danych, łatwych do porządkowania i interpretacji.

Wyniki
Wyniki badań są przedstawiane w postaci tabel socjometrycznych (ang. sociomatrices) i socjogramów (ang. sociograms):

 

Tak zaprezentowane wyniki pozwalają na wskazanie (o ile jest to możliwe) lidera ogólnego grupy, zwanego też gwiazdą socjometryczną (to osoba wybierana szczególnie często), liderów zadaniowych (np. jedne dzieci są częściej wybierane do wspólnej nauki, inne do zabaw sprawnościowych), osób odrzuconych lub izolujących się, a także klik.

Zastosowania
Metoda socjometryczna może wzbogacić warsztat nauczyciela wychowawcy. Szybkie wykrycie, czy któryś z uczniów czuje się izolowany pozwala podjąć odpowiednie działania wychowawcze. Ponadto systematyczne przeprowadzanie badań umożliwia śledzenie rozwoju społecznego klasy. Dzięki temu wychowawca może podejmować działania mające zagwarantować pożądaną strukturę grupy, a poznawszy kryteria stosowane przez uczniów we wzajemnym ocenianiu, może – jeśli dostrzeże taką potrzebę – dążyć do ich zmiany. Wyniki badań socjometrycznych mogą też być wykorzystywane przy tworzeniu grup do pracy na lekcjach czy realizacji projektów – można w ten sposób uniknąć konfliktów i problemów związanych z dyscypliną, wynikających z nieuwzględniania w organizowaniu życia klasowego sympatii i antypatii uczniów.

Badania socjometryczne pozwalają też ocenić ogólną atmosferę panującą w zespole sportowym oraz miejsce zajmowane w nim przez poszczególnych jego członków. Edward Wlazło, profesor psychologii sportu, po przebadaniu 12 zespołów z I i II ligi polskiej, reprezentujących piłkę koszykową, nożną, ręczną i siatkową, stwierdził „istnienie ścisłego związku między aktualnymi osiągnięciami sportowymi, a stanem stosunków międzyosobniczych. Okazało się bowiem, iż badane drużyny zajmujące czołowe miejsca w rozgrywkach sportowych legitymowały się wyższym odsetkiem zawodników akceptowanych oraz lepszą zwartością grupy niż zespoły okupujące dolne rejony tabel. W słabych drużynach ujawniono najwięcej jednostek odrzuconych i stosunkowo niższy wskaźnik zwartości.”
Profesor Bogdan Czabański napisał, że „bliższe poznanie wewnętrznego życia zespołu stwarza poważne szanse skuteczniejszego działania pedagogicznego. Rozpoznanie struktury wewnętrznej zespołu pozwoli na celowe działanie w kierunku ujednolicenia systemu wartościowania wewnątrz grupy” – a to pomoże poprawić wydajność zespołu, która jest ściśle związana z panującą w nim atmosferą.

W firmie dzięki socjometrii można np. poznać postawę pracowników wobec zarządu lub wyznaczyć lidera zespołu, który będzie najbardziej akceptowany przez innych jego członków. Można także podzielić grupę na zespoły przydzielane do poszczególnych zadań tak, aby współpraca była jak najbardziej efektywna.

Oprogramowanie
Socjometryczną analizę sieci społecznych (łącznie z generowaniem tabel socjometrycznych i rysowaniem socjogramów) można przeprowadzić na przykład za pomocą pakietu sna języka R ( http://www.jstatsoft.org/v24/i06/paper ; obecnie pakiet ten stanowi część projektu statnet: http://statnetproject.org ). „Sociomatrix” stanowi też format wejściowy i wyjściowy niektórych aplikacji, np. SocNetV (jest to po prostu macierz sąsiedztwa, choć niekoniecznie zerojedynkowa, w pliku tekstowym, niekiedy z rozszerzeniem .net). Istnieje też oprogramowanie, które tworzy socjogramy na podstawie logów z systemu informatycznego firmy (MiSoN – Mining Social Network).

Główne źródła:
http://www.hoopandtree.org/sociometry.htm
– „Metody socjometryczne w pracy wychowawcy klasowego” – Andrzej Matyja
http://www.sp5stargard.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=134&Itemid=218
– „Stosunki interpersonalne w zespole sportowym” – Krzysztof Szczuka

Krzysztof T. Pawlak (84864)

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: