Sieci społeczne w świecie zwierząt: naczelne, ptaki, ryby, owady

- autor: tsissput

Sieci społeczne, termin który wielu ludziom kojarzy się tylko z ludzką  cywilizacją jest pojęciem bardziej szerszym, nie zarezerwowanym tylko dla rasy ludzkiej. Przede wszystkim należało by wyjaśnić pojęcie sieci społecznościowe. Czym jest sieć społecznościowa ? Jest to rodzaj struktury społecznej której budowa przypomina graf. Rolę węzłów spełniają tutaj indywidualne elementy np. każdy człowiek – w dalszej części wpisu będzie to zwierzę lub owad. Rolę łuków łączących węzły spełniają różnego rodzaju powiązania – relacje rodzinne, przypadkowe spotkania a po rozszerzeniu także funkcje jakie dany węzeł spełnia w danym społeczeństwie.

Obserwując przyrodę, czytając książki ukierunkowane na przyrodę/biologię lub oglądając jakiś przyrodniczy program w telewizji(np. Animal Planet) łatwo można zauważyć, że idee sieci społecznej można przenieść do królestwa zwierząt. Jako że ludzie należą do naczelnych, to właśnie od nich rozpocznie się analiza i omówienie sieci społecznych.

Szympansy. Są to zwierzęta powszechnie uważane za wysoce uspołecznione. Stada które tworzą mają charakter wielopokoleniowy a obszar/terytorium które zajmują jest względnie stały. Stada które ze sobą sąsiadują, stykają się ze sobą, wędrują wspólnie a nawet korzystają z tego samego źródła pożywienia i to bez okazywania wzajemnej agresji. W kwestii polowań wszystkie osobniki wspólnie polują(zawsze są to samce, czasami dołączają samice). Co do samic i ich potomstwa to młode pozostają przez pewien czas przy matce a po usamodzielnieniu więzi między potomstwem a matką są nadal podtrzymywane. Szympansy jako zwierzęta społeczne wykształciły bardzo bogaty system komunikowania się: porozumiewają się za pomocą złożonych sygnałów zbudowanych z gestów, dźwięków, postawy i ruchów ciała oraz bogatej mimiki. Analizując umieszczoną tutaj część informacji o strukturze szympansów można zauważyć wiele wspólnego z zachowaniami społecznymi ludzi np. utrzymywania kontaktów matki z potomstwem, samce jako główne źródło wyżywienia stada, wielopokoleniowa społeczność. W przypadku szympansów sieci społeczne można uznać za bardzo rozwinięte aczkolwiek nie są to jedyne naczelne(nie wspominając już o ludziach) których życie, zwyczaje można odwzorować w grafie społecznym.

Konie. Koń jest zwierzęciem stadnym, więc i w tym przypadku występują tutaj zależności społeczne(omawiane w kontekście dziko żyjących koni, chociaż część omawianych zachowań występuje także, w przypadku stad hodowanych przez człowieka). Jak w wielu przypadkach także w tym występuje tutaj silne przywództwo. Dotyczy to zarówno samca jak i samicy alfa. W przypadku zagrożenia samica alfa prowadzi stado w bezpieczne miejsce, natomiast samiec alfa osłania tyły dbając o to aby żadnemu członkowi stada nie stała się krzywda lub też aby nie odłączył się od reszty stada. Często w przypadku śmierci matki jej potomstwo jest adoptowane przez inne klacze(samice). W takich stadach często występują tak zwani opiekunowie stada, którzy dbają i troszczą się o resztę członków. Trudno nie zauważyć tutaj poszczególnych osobników oraz związanych z nimi ról społecznych.

Oczywiście sieci społeczne występują nie tylko u ssaków lądowych, takie struktury można zaobserwować także w przypadku ssaków wodnych, np. Delfinów.

Delfiny. Żyją w dość licznych grupach liczących minimum około 30 osobników i więcej. Wytworzenie sieci społecznych w ich przypadku pozwala na zwiększenie bezpieczeństwa stada, efektywniejsze zdobywanie pokarmu. Ciekawostką jest że matki ze swoimi młodymi są zawsze otoczone ochronnym kordonem przez resztę stada. To bardzo społeczne zachowanie, niemniej wiąże się z tym pewna konsekwencja która także dotyczy nas, ludzi. Otóż osobniki oddzielone od reszty stada łatwo popadają w depresję, częściej chorują i czas ich życia  w znacznym stopniu się skraca.

Sieci społeczne oczywiście można znaleźć nie tylko w gromadzie ssaków. Warto przyjrzeć się gromadzie ptaków ponieważ istnieją tam gatunki godne omówienia w kontekście niniejszego wpisu.

Ptaki. Wiele gatunków ptaków grupuje się w wielkie stada. Ma to na celu zwiększenie bezpieczeństwa, ostrzeganie oraz wspólną ochronę przed drapieżnikami a także ułatwienie zdobywania pokarmu. Często sąsiadujące ze sobą różne gatunki ptaków współpracują ze sobą na płaszczyźnie ostrzegania przed niebezpieczeństwem a nawet zdobywania wspólnie pokarmu. W przypadku ptaków bardzo często występuje monogamia, czyli łączenie się w pary na całe życie. Rodzice wspólnie wychowują pisklęta, starają się je wyżywić a także bronić przed niebezpieczeństwami.

Zmierzając dalej w poszukiwaniu przykładów istnienia sieci społecznych dochodzimy do gromady ryb. Podobnie jak ptaki, zostaną one omówione jako całość a nie poszczególne gatunki.

Ryby. W świecie ryb istnieją gatunki które od początku swojego życia prowadzą samotniczy tryb życia. Istnieją gatunki które za młodu grupują się w ławice  aby następnie po osiągnięciu dorosłości prowadzić samotny tryb życia. Wreszcie istnieją gatunki które całe swoje życie spędzają jako gatunek typowo ławicowy. Podobnie jak w przypadku ptaków czy też ssaków grupowanie się w ławice ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa oraz ewentualne łatwiejsze zdobywanie pokarmu. Część gatunków ryb na czas rozrodu kojarzy się w pary i buduje gniazda dla ikry. Znane są przypadki że rodzice w przypadku zagrożenia bronią swoje gniazdo. Choć to może wydawać się nieprawdopodobne to jednak ryby oraz ich zwyczaje można także odwzorować w grafie społecznym.

Ostatnią grypą żywych organizmów, która będzie omawiana w kontekście sieci społecznych będą owady. Omawianie i analiza będzie dotyczyła bardzo znanego i niezwykle pożytecznego owada jakim jest pszczoła.

Pszczoły. Ich Struktura społeczne od zawsze fascynowała ludzi. Każda pszczoła ma przydzielone jedno lubi kilka następujących po sobie zadań. W pszczelim społeczeństwie można wyróżnić trzy główne grupy. W pszczelim roju można wyszczególnić królową-matkę, robotnice oraz trutnie. Rolą królowej jest składanie jaj, z których to potem wylegają się przyszłe matki, robotnice i trutnie. Drugą, nie mniej ważną w kontekście funkcjonowania roju/ula jest produkcja feromonów które sprawiają że reszta pszczół jest wierna królowej i dba o zdrowie roju.

Jedynym zadaniem trutni(samców) jest zapłodnienie królowej. Do czasu lotu godowego są bezużyteczne a jeśli w nim nie będą uczestniczyły to nadal będą bezczynnie wegetować w gnieździe aż do wczesnej jesieni kiedy to zostaną przepędzone z ula aby w krótkim czasie umrzeć z głodu i zimna na wygnaniu.

Rola pszczół robotnic jest tutaj najważniejsza. Do ich zadań należą: czyszczenie komórek, do których królowa składa jaja, pielęgnowanie larw, wypacanie wosku i budowa plastrów, odbieranie nektaru od robotnic-zbieraczek, stróżowanie u wejścia oraz wentylowanie ula, zbieranie pokarmu (nektaru, pyłku) i wody. To właśnie dzięki robotnicom możliwe jest przetrwane ula, jego prawidłowe funkcjonowanie i rozwój(choć warto nadmienić że tak naprawdę potrzebne są wszystkie trzy wymienione wcześniej grupy).

Warto nadmienić że pomimo że owady są prymitywniejszą formą życia no od ryb czy ssaków to na przykładzie pszczół można pokusić się o stwierdzenie że w tym przypadku została utworzona bardzo wyraźna i klarowna sieć społeczna.

Po przeanalizowaniu tylko kilku gatunków organizmów żywych zostały odkryte silniejsze bądź słabsze sieci społeczne. W wielu przypadkach dzięki poddaniu się określonej roli społecznej uzyskano wiele profitów które dotyczą zarówno całości społeczności jak i pojedynczych jednostek które się na dana społeczność składają. Gwarantuje to większą szansę na przetrwanie, obronę, wyżywienie a nawet normalne funkcjonowanie. Zyski z tworzenia więzi społecznych są zauważalne zarówno dla ssaków, ptaków, ryb, owadów a także innych nie wymienionych w tym wpisie istot żywych. Obrazuje to jak ważną strukturą, nie tylko dla ludzi jest sieć społeczna.

 

Michał Majchrzak(103891)

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: