Zjawisko homifilii w sieciach społecznych

- autor: tsissput

Sieci społecznościowe to w ostatnich czasach popularny i nośny temat, związany między innymi z ogromną popularnością, również w Polsce, takich serwisów jak Facebook, czy nieco dawniej Nasza Klasa. Elektroniczne usługi pozwalające budować własne sieci kontaktów – czy to przyjaciół, znajomych, czy też relacji zawodowych stanowią już nieodłączną część stylu życia wielu ludzi na całym świecie. Zjawisko to może wydawać się nowe, i faktycznie jeśli chodzi o budowanie sieci społecznych przy użyciu medium, którym jest internet, można powiedzieć w przybliżeniu, że jest to kwestia ostatniego dziesięciolecia (z flagowym Facebookiem startującym w 2004 roku), ale pewne podstawowe zjawiska i zasady rządzące ogólnymi (nie tylko elektronicznymi) sieciami społecznymi występowały już najprawdopodobniej od początku istnienia ludzkości w formie zbliżonej do obecnej. Chodzi tu oczywiście o naturalne sieci relacji międzyludzkich – sieci których elementami są ludzie, połączeni między sobą przez silne relacje, takie jak więzy małżeństwa, przyjaźni, znajomości, czy też przez słabsze powiązania, takie jak przebywanie z kimś w jednym miejscu publicznym, czy zwykła rozmowa. Okazuje się, że takie naturalne sieci społeczne i prawa nimi rządzące badane były z naukowego punktu widzenia już nawet w pierwszej połowie ubiegłego wieku, a jednym z ciekawych poglądowych artykułów przedstawiających takie socjologiczne badania i wnioski z nich płynące jest tekst BIRDS OF A FEATHER: Homophily in Social Networks[1].

Powyższy tekst, jak wskazuje sam tytuł, koncentruje się na jednym z podstawowych zjawisk występujących w sieciach społecznych, jakim jest zjawisko homofilii (ang. homophily), wskazując ponad sto różnych badań w których owo zjawisko zostało zaobserwowane. W skrócie zasadę homifilii można opisać w następujący sposób: ludzie w pewnej populacji mają średnio znacząco więcej relacji z innymi ludźmi, którzy są do nich podobni, niż z tymi, którzy są do nich niepodobni. Jeśli natomiast chodzi o mierzenie homofilii – często robi się to poprzez porównanie faktycznej ilości relacji ludzi z podobnymi sobie, w stosunku do ilości relacji z podobnymi sobie, gdyby relacje te tworzone były całkowicie losowo w całej populacji. Zjawisko to kształtuje strukturę sieci społecznych, powodując powstawanie w sieci lokalnych grup ludzi podobnych sobie.

Oczywiście pojawia się od razu pytanie co to znaczy, że ludzie są podobni? Wspomniana praca wskazuje wiele zmiennych (lub wymiarów) na których można mierzyć podobieństwo i obserwować homofilię. Te zmienne to z jednej strony typowe zmienne demograficzne, na które jednostki nie mają osobistego wpływu, lub mają mały wpływ – takie jak: rasa i narodowość, płeć, wiek, religia. Z drugiej strony mogą to być również trochę bardziej ogólnie zdefiniowane zmienne, na które pojedyncze osoby mają potencjalnie większy wpływ. Są one związane z życiowymi wyborami i osiągnięciami, i mogą to być np.: klasa społeczna, poziom edukacji, zawód, pozycja zawodowa i społeczna, wzorce zachowań, usposobienie, umiejętności, przekonania, aspiracje itp.

Homofila w każdym z tych wymiarów jest poparta wieloma badaniami cytowanymi we wspomnianym tekście, jednak nie w każdym przypadku jest tak samo silna. Jeśli więc sam fakt istnienie pewnej dozy homofilii obserwowanej na tych zmiennych może nawet wydawać się intuicyjny dla laika, to jednak na pewno jednym z ciekawszych naukowo wniosków zaznaczonych w pracy jest próba oceny relatywnej siły tego zjawiska ze względu na różne zmienne, dokonana na podstawie przeglądu i analizy poszczególnych badań socjologicznych na przestrzeni prawie stu lat. Najsilniejsza homofilia jest obserwowana w wymiarze rasy i pochodzenia (ang. ethnicity). Kolejnymi zmiennymi związanymi z silną homofilią są płeć, wiek, religia i edukacja. Znaczącą homofilię dla niektórych typów sieci społecznych można również zaobserwować dla zawodu, pozycji zawodowej lub społecznej (pozycji w sieci), wzorców zachowań i wartości międzyludzkich.

Innym ciekawym wnioskiem, który można znaleźć w pracy jest próba obalenia popularnej koncepcji zakładającej znaczący wpływ grupy na jednostkę, która do tej grupy przynależy (czyniący jednostkę podobną do grupy). Badania homofilii zdają się sugerować, że o wiele silniejszy związek przyczynowo skutkowy zachodzi jednak w drugą stronę – to znaczy na etapie formowania się grupy – to jednostki, które są podobne do tych w grupie dołączają się do niej, a nie stają się podobne przez przynależność do takiej grupy. Sztandarowym przykładem tej koncepcji są badania prowadzone na grupach nastolatków, gdzie często przyczynę zachowań zarówno pozytywnych jak i negatywnych interpretowano jako wpływ grupy na jednostkę, gdy tymczasem to grupa była efektem selekcji i tworzenia relacji z rówieśnikami o podobnych wzorcach zachowań.

Oprócz pokazania i porównania zjawiska homofilli w wielu różnych wymiarach podobieństwa, we wspomnianej pracy znaleźć można także pewne bardziej podstawowe koncepcje – tekst wymienia i opisuje źródła homofilii, ale być może lepiej było by powiedzieć, że są to po prostu podstawowe źródła relacji międzyludzkich, które formują się zgodnie z tą zasadą. Do źródeł tych należą między innymi: bliskość geograficzna (naturalnie stwarzająca możliwość i ułatwiająca tworzenie relacji), więzy rodzinne, przynależność do tych samych ośrodków lub jednostek organizacyjnych takie jak szkoła, praca, lub inne organizacje zrzeszające ludzi, a także bardziej szczegółowo – zajmowanie tej samej pozycji wewnątrz organizacji (np. pozycja zawodowa) lub tej samej pozycji społecznej (np. stan cywilny).

Podsumowując – najciekawszym wnioskiem pracy, oprócz samego istnienia homofilli potwierdzanego przez dziesiątki lat badań socjologicznych, wydaje się być próba porównania i ocena siły tego zjawisko po różnych typach zmiennych wyznaczających podobieństwo między ludźmi i po różnych typach relacji międzyludzkich. Oczywiście wnioski wyartykułowane w pracy są uogólnione po różnych typach relacji i metodologiach, ponieważ najprawdopodobniej bardzo trudno byłoby sprowadzić koncepcję siły homofilii do jednej spójnej miary, w sytuacji znaczących różnic metodologicznych występujących pomiędzy tak dużą liczbą różnych socjologicznych eksperymentów prowadzonych na przestrzeni dziesięcioleci, tym niemniej taka próba również wydaje się bardzo ciekawym kierunkiem badawczym.

Na pewno też bardzo ciekawą i przydatną pomocą naukową byłaby jakaś usystematyzowana wizualizacja wniosków na temat względnej siły homofilii pomiędzy różnymi zmiennymi i typami relacji międzyludzkich, nawet jeśli była by to informacja częściowo subiektywna i uogólniona, a nie ścisła wykładnia zjawisk socjologicznych.

Wnioski z pracy są w miarę ogólne, ale za to w mniejszym lub większym stopniu będą przekładać się na dowolne sieci społeczne, chociażby na współczesne serwisy społecznościowe i pokrewne, od których rozpoczęły się te rozważania. W tym przypadku zasada homofilii najprawdopodobniej pozostanie w mocy, a jedynie różnić się będą podstawowe wymiary podobieństwa i związana z nimi siła homofilii, jak również rodzaje relacji – ponieważ z pewnością nie zawsze można postawić znak równości pomiędzy chociażby relacją przyjaźni zdefiniowaną w badaniach socjologicznych, a dodaniem kogoś do listy przyjaciół w serwisie społecznościowym.


[1] Miller McPherson, Lynn Smith-Lovin and James M. Cook, BIRDS OF A FEATHER: Homophily in Social Networks, Annual Review of Sociology Vol. 27, (2001), pp. 415-444, URL: ftp://www.soc.cornell.edu/csi/Networks/mcpherson%20smith-lovin%20cook%20ars.pdf

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: