Delfiny – zwierzęta społeczne

- autor: tsissput

Struktura grup społecznych

Delfiny są jednymi z najbardziej inteligentnych stworzeń na ziemi. Pod względem współczynnika encefalizacji, czyli tzw. współczynnika umózgowienia, plasują się zaraz za człowiekiem. Jedną z oznak ich wysokiej inteligencji jest to, że potrafią tworzyć organizacje społeczne. Żyją zazwyczaj w grupach składających się od 2 do 40 osobników, zaobserwowano jednak także grupy składające się nawet z kilkuset delfinów. Niektóre takie stada zawierają osobniki należące do różnych gatunków, potrafiące ze sobą współdziałać bez popadania w konflikty. Dotyczy to zazwyczaj delfinów butlonosych i delfinów długoszczękich, ponieważ te gatunki różnią się między sobą nawykami żywieniowymi, dzięki czemu nie muszą konkurować o pożywienie i mogą podróżować razem.

Grupy tworzone przez delfiny są zazwyczaj dosyć elastyczne – niektóre osobniki  opuszczają swoje stada i dołączają do nowych. Jedynie samce tworzą stałe grupy składające się z dwóch lub trzech osobników, które mogą przez jakiś czas współpracować z innymi takimi grupami. W przypadku mniejszych stad delfinów często zauważalna jest hierarchia – na jej czele znajduje się najsilniejszy samiec. Społeczności delfinów zazwyczaj składają się właśnie z mniejszych podgrup współdziałających razem, co pozwala na efektywniejsze zdobywanie pożywienia, ochronę przed drapieżnikami oraz rozmnażanie.

Współpraca

Delfiny funkcjonujące w społecznościach potrafią współpracować w wielu różnych czynnościach. Posiadanie przez nie zorganizowanej strategii łowczej pozwala im na zdobywanie pokarmu. Duże stada wysyłają mniejsze grupy tzw. zwiadowców, pełniące role patroli w wodzie, których celem jest lokalizowanie ławic ryb. Następnie delfiny dążą do tego, aby okrążyć ławicę i uformować ją w jak najbardziej zbitą kulę, wykorzystując tym samym odruchy obronne ryb, które w momentach zagrożenia mają tendencję do zbijania się w ciasną grupę. Delfiny potrafią znakomicie koordynować swoje działania w momentach polowania. Podczas otaczania ławicy na zmianę jedne z nich łapią ryby, podczas gdy inne pilnują obwodu kuli, aby się nie rozszerzała. W trudnych sytuacjach delfiny nawołują inne poprzez wysokie skoki nad wodę, a te następnie przybywają na miejsce polowania i synchronizują swoje działania z pozostałymi.

Delfiny funkcjonujące w małych grupach często współpracują także w takich czynnościach, jak zdobywanie partnerki. Samice parzą się bardzo rzadko, bo raz na cztery-pięć lat, dlatego samce żyjące w stałych grupach po zdobyciu partnerki dzielą się nią między sobą. W takich sytuacjach delfiny często wykazują zachowania agresywne, przetrzymując samicę między sobą wbrew jej woli. Wówczas samica zawsze znajduje się pomiędzy samcami, które nie pozwalają jej uciec. Podczas gdy część z nich jej pilnuje, inne wyruszają na poszukiwanie pokarmu, a gdy wracają, zamieniają się rolami.

Pomimo tego, że delfiny najczęściej występują w grupach, zdarzają się pomiędzy nimi samotnicy. Nie zostało do tej pory zbadane, dlatego tak się dzieje, być może takie osobniki z jakichś przyczyn zostały wydalone ze stada lub same wybrały życie w samotności. Wykazują jednak zachowania społeczne, czego objawem jest ich przyjazne nastawienie do ludzi.

Zabawa

Stado delfinów po zakończeniu spożywania pokarmu raduje się i przystępuje do zabawy. Przejawia się to popisowymi skokami nad wodę, ściganiem się, a także podrzucaniem różnorakich przedmiotów, takich jak wodorosty. Zabawom towarzyszy ciągłe utrzymywanie kontaktu fizycznego poprzez wzajemne ocieranie, muskanie, a czasem także zderzanie się. Zaobserwowano także, że delfiny podczas zabawy pływają bardzo blisko siebie i opierają o siebie nawzajem płetwy. Naukowcy wierzą, że takie zachowania mogą wskazywać na istnienie między nimi silnej przyjaźni.

Altruizm

Według obserwatorów delfiny przejawiają także zachowania altruistyczne. Gdy osobnik, z którym posiadają silne więzy wynikające z pokrewieństwa lub wspólnego życia jest ciężko chory lub ranny, towarzyszą mu do samego końca. Zdarza się także, że delfiny pomagają innym zwierzętom a nawet ludziom. Przykładem może być tutaj delfin Moko, który związał się z ludźmi na wybrzeżach Nowej Zelandii i przebywał tam w latach 2007-2009. Zdobył światową sławę, kiedy w marcu 2008 roku uratował dwa kaszaloty małe, które zostały uwięzione pomiędzy plażą a mierzeją. Przebywający tam pracownicy Departamentu Konserwacji przez półtorej godziny próbowali pomóc powrócić waleniom na pełne morze bez żadnego skutku. Po pewnym czasie przypłynął jednak delfin Moko i przeprowadził je przez wąski kanał na głęboką wodę.
Innym przykładem na altruistyczne zachowania delfinów może być przypadek Todda Endrisa. Podczas  surfowania został on zaatakowany przez rekina – zwierzę ugryzło go w nogę oraz zmasakrowało plecy. W pewnym momencie pojawiło się kilka delfinów, które uformowały krąg wokół zaatakowanego, czym odcięły drapieżnikowi drogę do niego. Dzięki temu mógł wejść z powrotem na swoją deskę i bezpiecznie wrócić do brzegu. Odnotowano wiele innych, podobnych przypadków, gdy delfiny ratowały ludzi w wodzie, nie tylko przed rekinami, ale także np. przed utonięciem. Trudno jednoznacznie określić, jakimi motywami kierują się te stworzenia w takich sytuacjach, ale być może po prostu próbują pomóc innym ssakom w chwilach zagrożenia.

Komunikacja

Delfiny wykorzystują zróżnicowane typy dźwięków służące zarówno do komunikacji jak i orientacji. Do echolokacji, za pomocą której orientują się w terenie, a także namierzają pożywienie, używają krótko trwających kliknięć. Dzięki wysyłanym dźwiękom mogą określić wielkość, kształt oraz gęstość obiektów. Komunikacja pomiędzy delfinami jest natomiast realizowana za pomocą szerokiego spektrum skrzeków, skowytów, trzasków oraz gwizdów o zmiennej częstotliwości. Stwierdzono, że pojedyncze osobniki potrafią wydawać gwizdy indywidualne, charakterystyczne tylko dla nich, co może być pewnego rodzaju znakiem rozpoznawczym (imieniem) każdego delfina. Gwizdy takie kształtują się w pierwszym roku życia delfina.  Zauważono, że delfiny potrafią uczyć się sygnałów od siebie nawzajem, a także zmieniać je pod wpływem innych członków grupy. Stwierdzono także, że dźwięki wydawane przez delfiny charakteryzują się wysokim poziomem jednokierunkowości, tzn. jeżeli jeden delfin wysyła sygnał do innego, ten będzie doskonale wiedzieć, że chodzi o niego.  Badacze zaobserwowali, że wśród członków jednej społeczności delfinów tworzą się dialekty, ale podczas spotkań osobników należących do dwóch różnych grup społecznych, delfiny przechodzą na język uniwersalny, pozwalający na swobodną komunikację.

W ostatnich latach przeprowadzono badania, na podstawie których stwierdzono, że delfiny potrafią uczyć się rozumienia sekwencji znaków. Wykazano, że mogą rozumieć sekwencje gramatyczne, zawierające słowa oznaczające obiekty, modyfikatory obiektów i akcje, które były im prezentowane według określonych zasad składniowych. W latach siedemdziesiątych Dr Louis Herman z Uniwersytetu Hawajskiego rozpoczął eksperyment mający na celu nauczenie delfinów rozumienia prostych poleceń. Na jego potrzebę zaprojektował prosty język świstów oraz gestów. Każdy znak oznaczał określony obiekt lub czynność. Tworzenie poleceń w tym języku odbywało się w następujący sposób: najpierw jeden lub dwa znaki oznaczające obiekt, a następnie jeden oznaczający czynność, np. zdanie „Kosz piłka, włóż” oznaczało „Włóż piłkę do kosza”. Po 6 latach eksperymentu słownik badanego delfina zawierał 11 obiektów, 9 czynności oraz gesty oznaczające lewą i prawą stronę. Słownik ten był może dosyć ubogi, ale delfin przyswoił sobie strukturę gramatyczną i potrafił wykonywać polecenia, które nie były przez niego trenowane. Nie wiadomo, czy delfiny w komunikacji między sobą posługują się podobnymi konstrukcjami gramatycznymi, udało się natomiast wykazać, że potrafią wykazać się czymś więcej niż tylko podatnością na tresurę i być może w pewnym zakresie są podatne na opanowanie składni języka bardziej podobnego do języka ludzi.

Podsumowanie

Badania naukowe nad delfinami, ich inteligencją oraz zachowaniami społecznymi wskazują na dosyć duże podobieństwo pomiędzy nimi a ludźmi, większe nawet, niż w przypadku naszych najbliższych krewnych – naczelnych. Nie wiadomo, czy kiedykolwiek będzie możliwe całkowite opanowanie komunikacji na linii człowiek-delfin, wydaje się jednak, że zwierzęta te mają z nami więcej wspólnego, niż mogłoby się wydawać.

Rafał Kwiatkowski

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: